Tốc độ và tiếng Việt: những thứ khách Tây không phải lo

Nhìn từ ngoài, một website tiếng Việt và một website tiếng Anh chẳng khác gì nhau. Nhưng khi bắt tay vào làm, tiếng Việt có vài cái khó riêng — những thứ mà một người làm web ở phương Tây gần như không bao giờ phải nghĩ tới.

Dấu má, thứ làm vỡ nhiều font đẹp

Tiếng Việt có những chữ đội hai dấu cùng lúc: một dấu nguyên âm và một dấu thanh, như chữ 'ế' hay 'ượ'. Rất nhiều font chữ đẹp trên thế giới được thiết kế cho bảng chữ cái Latin cơ bản, và khi gặp mấy dấu chồng của tiếng Việt, chúng hoặc hiển thị sai, hoặc đặt dấu lệch lạc, hoặc đơn giản là thiếu ký tự.

Nghĩa là tôi không thể chỉ chọn font vì nó đẹp. Tôi phải kiểm tra từng font có thật sự đỡ được tiếng Việt trọn vẹn hay không — và không ít lần phải bỏ một font rất ưng chỉ vì nó làm dấu má trông thảm hại.

Một kiểu chữ đẹp mà đặt sai dấu tiếng Việt thì không phải đẹp. Nó chỉ đẹp với người không đọc tiếng Việt.

Chữ có dấu và cái giá của tốc độ

Có một sự đánh đổi ít người để ý. Để trang tải nhanh, người ta thường chỉ tải phần font thật sự cần. Với tiếng Anh, đó là vài chục ký tự. Với tiếng Việt, bộ ký tự lớn hơn nhiều vì tất cả những biến thể có dấu. Làm ẩu thì bạn hoặc phải tải một file font nặng hơn, hoặc chấp nhận chữ nhảy font xấu xí trong lúc tải.

Cách tôi xử lý là chỉ nạp đúng phần tiếng Việt của font, tự đặt sẵn trên máy chủ của mình thay vì gọi ra ngoài, để chữ hiện ra ngay và đúng dấu ngay từ đầu — không có cảnh màn hình trắng rồi chữ mới nhảy vào.

Vì sao tôi bận tâm những chuyện nhỏ này

Vì khách của tôi là người Việt, và họ đọc bằng tiếng Việt. Một cái dấu đặt lệch, một chữ bị vỡ font — người nước ngoài không thấy, nhưng người Việt thấy ngay, dù họ không gọi tên được cảm giác đó. Nó chỉ khiến trang trông 'sao sao ấy', kém tin cậy đi một chút. Và trong việc bán hàng, một chút kém tin cậy là đủ để mất một người khách.

Làm web cho người Việt, ở một thành phố Việt như Hội An, tôi coi việc chăm chút tiếng Việt không phải là thêm thắt — mà là phần cốt lõi của việc làm cho tử tế.